Çölyak hastalığı

Çölyak hastalığı (ÇH), glutene (buğday, arpa ve çavdar) karşı kalıcı intoleransla karakterize, multisistemik bir hastalıktır. ÇH’nin ayırt edici özelliği, enteropati yapmasına rağmen; karaciğer dahil diğer organlarda da sorunlar yaratabilmesidir. Tedavi edilmeyen ÇH’da, karaciğer anormallikleri yaygındır. ÇH, doğrudan karaciğer hasarına (çölyak hepatit) neden olabilir, ancak aynı zamanda diğer karaciğer rahatsızlıklarıyla da ilişkili olabilir. Anormal karaciğer kan testleri (özellikle hipertransaminazemi), şimdiye kadar bilinmeyen ÇH’nın, tek belirtisi olabilir.

Yeni teşhis edilmiş ÇH’da, mutlaka tam bir karaciğer testi paneli yapılmalıdır. Kronik karaciğer hastalığının klinik belirtilerinin yokluğunda, transaminazlarda hafif yükselme (normalin üst sınırının 3-5 katı), çölyak hepatitinin karakteristiğidir. Glutensiz diyete sıkı sıkıya bağlı kaldıktan sonra, anormal karaciğer testlerinin düzelmesi, tanıyı doğrular. Bu nedenle, tanı anında karaciğer testleri anormal ise, sıkı bir glutensiz diyetten 6-12 ay sonra, tekrar aminazlar kontrol edilmelidir.
Çölyak hepatiti için tipik bulguları olan hastalarda, ilk önce bir glutensiz diyet ile tedavi etmek ve bozuk karaciğer testi anormallikleri olan hastaların alt grubunda (%10-25), daha ileri araştırma için plan yapmak gereklidir. Bununla birlikte, kronik karaciğer bozukluğunu ve/veya normalin üst sınırının 5 katından daha fazla transaminaz düzeylerini düşündüren semptomlar veya fizik muayene bulguları olan hastalarda, bir arada bulunan karaciğer bozukluğu ihtimali için bir değerlen- dirme yapılmalıdır.

Alkalen fosfatazın izole yükselmesi, çölyak hepatitinin özelliği değildir. ÇH’lı kişilerde izole bir alkalen fosfataz yüksekliği için en yaygın açıklama, eşlik eden metabolik kemik hastalığı olabilir. Osteomalazi değerlendirmesi için; kalsiyum, fosfat, 25- (OH) D vitamini, Tiroid stimüle edici hor- mon (TSH) ve paratiroid hormonu kontrol edilmelidir. Çok düşük 25- (OH) D vitamin düzeyi, düşük kalsiyum ve fosfat ve yüksek paratiroid hormon düzeyinin olması, malabsorbsiyonla ilişkili osteomalazi tanısını düşündürür. Yeni teşhis edilmiş ÇH’lı tüm hastalar için, Dual enerjili x-ray absorpsiyometrisi önerilmektedir. Alkalen fosfatazın izole yükselmesinde, karaciğer dışı nedenlerin dışlanmasından sonra, kronik kolestatik karaciğer hastalıkları akla gelmelidir. Tedavi edilmeyen ÇH’da hipertransaminazemi sıktır. Tersine, açıklanamayan hipertransaminazemili kişilerin %9’unun çoğunda ÇH mevcuttur. Çölyak hastalarında, genel popülasyona göre, daha sonraki karaciğer hastalığı riski ve karaciğer sirozundan ölüm riski artmıştır.

Karaciğer biyopsisi, izole hipertransaminazemisi olan ve yeni teşhis edilmiş ÇH’ın çoğunda gerekmez. Karaciğer biyopsisi, açıklanamayan kalıcı hipertransaminazemisi (1 yıl glutensiz diyete sonrası) olan kronik kolestatik karaciğer hastalığı şüphesi olan veya eşlik eden başka bir karaciğer hastalığı olan ÇH’lı kişilerde yararlı olabilir.